Morgunblaðið segir frá því í blaði dagsins að ESA, eftirlitsstofnun EFTA hefur hafið frumkvæðisathugun á útgáfu leyfa fyrir sjókvíeldi. Þau hafa öll verið veitt án þess að mat hafi verið gert áður á ástandi vatnshlota. Ber þó að famkvæma slíkt mat samkvæmt lögum um stjórn vatnamála sem byggð eru á vatnatilskipun Evrópusambandsins.
Þetta er risafrétt.
Við hjá Íslenska náttúruverndarsjóðnum höfum ásamt baráttusystkinum okkar margsinnis bent á nákvæmlega þetta atriði í erindum til ráðuneyta og ráðherra.
Þar á meðal á fundi með núverandi atvinnuvegaráðherra, Hönnu Katrínu Friðriksson, áður en hún lagði fram drög sín að að frumvarpi til laga um lagareldi í desember.
Ráðherra kaus að hafa þessi varnaðarorð að engu og leggja fram drög að nýjum lögum um lagareldi þar sem áfram er látið eins og lög um stjórn vatnamála og vatnatilskipun Evrópusambandsins (ESB) séu ekki til. Hún kaus að halda áfram fúski fyrri stjórnvalda, sem fengu algjöra falleinkun í úttekt ríkisendurskoðanda (birt 2023) frekar en að nota tækifærið og koma skikk á skaðlegan iðnað sem hefur fengið að leika lausum hala með blessun hins opinbera.
Það er kaldhæðnislegt að atvinnuvegaráðherra er fulltrúi flokks sem berst fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Engu að síður tók hún meðvitaða ákvörðun um að hafa að engu afdráttarlausar ábendingar um núverandi löggjöf um fiskeldi brýtur í bága við lög sem voru sett á Íslandi byggð á vatnatilskipun ESB.
Atvinnuvegaráðherra getur ekki falið sig bakvið vonda ráðgjafa innan ráðuneytisins síns, en hún hlýtur að hugleiða að skipta þeim út.
Við svona fúsk er ekki búið, meini þessi ríkisstjórn eitthvað með því að bæta úr því hvernig þessu landi er stjórnað.
Í október sendu átján náttúruverndarsamtök þessa áskorun til Alþingis:
SÖMU LÖG FYRIR ALLA ATVINNUSTARFSEMI
Við skorum á Alþingi að fella brott lagaákvæði um svokallað burðarþolsmat, sem bætt var við lög um fiskeldi árið 2014. Með þessu ákvæði var búin til leið fyrir sjókvíaeldisfyrirtækin fram hjá gildandi lögum um stjórn vatnamála frá 2011 og lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda frá 2004. Ákvæðið um burðarþolsmat heimilar sjókvíaeldisfyrirtækjunum að láta allt skólp frá iðnaðarstarfseminni renna óhreinsað í sjóinn: lífrænan úrgang, fóðurleifar, örplast, lyf, skordýraeitur og þungmálma. Staðfest er að þessi mengun raskar lífríki í hafinu.
Lög um stjórn vatnamála geyma umhverfismarkmið sem bindandi eru fyrir ríkið og er markmið þeirra „að vernda vatn og vistkerfi þess, hindra frekari rýrnun vatnsgæða og bæta ástand vatnavistkerfa“. Þá er lögunum ætlað „að stuðla að sjálfbærri nýtingu vatns og langtímavernd vatnsauðlindarinnar“. Þau gilda um allt vatn, þar á meðal strandsjó, þar sem sjókvíeldi er stundað.
Lög um varnir gegn mengun hafs og stranda taka til „hvers konar starfsemi sem tengist atvinnurekstri“ en markmið þeirra er „að vernda hafið og strendur landsins gegn mengun og athöfnum sem stofnað geta heilbrigði manna í hættu, skaðað lifandi auðlindir hafsins og raskað lífríki þess, spillt umhverfinu eða hindrað lögmæta nýtingu hafs og stranda.“
Ríkið ber ábyrgð á framkvæmd laganna.
Auðlindir hafsins umhverfis Ísland eru ein af meginstoðum tilveru okkar. Það er dýrkeypt að spilla þeim. Sjálfsögð krafa er að öll atvinnustarfsemi fari eftir lögum sem hafa verið sett til að vernda þessar dýrmætu auðlindir þjóðarinnar. Ekki á að leyfa neinar hjáleiðir sem skaðar þær. Samstaða um hafvernd er grundvöllur velferðar þjóðarinnar og lífríkisins.
Að þessari áskorun standa:
Íslenski náttúruverndarsjóðurinn (IWF)
Náttúrugrið
Landvernd
Verndarsjóður villtra laxastofna (NASF)
Aldin – samtök eldri aðgerðarsinna gegn loftslagsvá
Náttúruverndarsamtök Austurlands (NAUST)
F.L.Í.S.
Ocean Missions
Laxinn lifir
Ægis
Ungir umhverfissinnar
Náttúruverndarsamtök Íslands
Vá – félag um vernd fjarðar
Vakandi
Samtök um vernd náttúru á Norðurlandi (SUNN)
Sustainable Ocean Alliance (SOA) Iceland