Meðvirkni stofnana sem eiga að gæta hagsmuna almennings en hafa ekki gert það, heldur þvert á móti staðið vörð um sérhagsmuni, er óskiljanleg.
STJÓRNSÝSLU-SPAUGSTOFAN: ÞÁTTUR NÚMER 2321.
(Lööööng reynslusaga í morgunsárið á laugardegi)
Nú hef ég í um tvö ár fengist við að kljást við íslenska stjórnsýslu í tengslum við það slow-burning umhverfisslys sem opið sjókvíaeldi er.
Þessu mætti líkja við leiksýningu. Oftast frekar hægur og illa skrifaður farsi en dettur þó stundum fyrirvaralaust í djúpan harmleik.
Nýjasta farsasenan er í boði Matvælastofnunar sem ég ætla að skrifa nokkur orð um hér – til að losa þetta út úr taugakerfinu mínu.
Ég hef unnið fyrir VÁ – Félag um vernd fjarðar frá 2023. Þar í stjórn eru dýrðlegar mannverur sem hafa gefið hundruði klukkustunda í sjálfboðastarf til að vernda fagra Seyðisfjörð. Nú tóku tóku hjónin Magnus og Anna Dóra við hvatningarverðlaunum á aðalfundi hjá Landvernd umhverfisverndarsamtök fyrir sína óstöðvandi elju gagnvart því að veita stjórnsýslu aðhald í þessu máli. Þess má geta að það voru þau hjónin sem bentu stjórnsýslunni á sínum tíma á það að óheimilt væri að setja sjókvíaeldi í ljósgeisla frá vitum vegna siglingaröryggis, en þá var skipulagsvinnan komin of langt til að tekið yrði almennilega á þessari lykilforsendu og í staðinn lofað „mótvægisaðgerðum“. Ég veit ekki til þess að ein slík hafi verið framkvæmd nú árum síðar. Það voru líka hjónin góðu sem léku aðalhlutverk í kvörtun til umboðsmanns Alþingis sem leiddi til þeirrar niðurstöðu að lykilstarfsmaður við sama skipulag var talin vanhæfur. Inga Sæland var svo orðin ráðherra skipulagsmála þegar þetta kom upp og ákvað að gera, jah ekkert.
Ég verð líka að nefna stjórnarformanninn í Vá! sem er Benedikta Guðrún Svavarsdóttir en opnara hjarta og fallegri baráttuanda er ekki hægt að finna. Það er svo skýrt þegar Benedikta talar hvað hún elskar náttúruna mikið og hvað hún hefur einlægan ásetning til að bjarga þessum einstaka stað. Svo er hún svo skemmtileg og lætur hluti sem konu myndi ekki óra að væri hægt að framkvæma verða að veruleika eins og einhvers konar töfradís. Nýjasta útspil álfakonunnar eru grín-sketsar sem munu birtast á næstunni um fáranleikann í stjórnsýslunni – fylgist þið með.
Jæja, áfram með smjörið. Ég sinni líka hagsmunagæslu fyrir landeigendur sjávarjarða í Seyðisfirði sem vilja ekki sjá þessa stjóriðju fyrir sínum ströndum. Ekki frekar en meiri hluti bæjarbúa þar.
Nú hefur komið í ljós að svokallað haf- og strandsvæðiskipulag var svo illa unnið að það heimilar sjókvíaeldi á svæðum sem eru innan „netlaga“ sumra sjávarjarðanna í Seyðisfirði. Þetta þýðir á mannamáli að það er búið að heimila stjóriðju á eignarlandi í einkaeigu. Þetta er stjórnarskrárbrot enda eignaréttur friðhelgur skv. okkar grunnlögum.
Í gær sendi ég kröfu á forstjóra Skipulagsstofnunar, Ingu Sæland og forstjóra Húsnæðis- og mannvirkjastofunar þar sem þess var einfaldlega krafist að skipulagið yrði ógilt enda vart hægt að ímynda sér alvarlegri villu en svona eignaupptöku í aðalskipulagi. Ég óskaði sérstaklega eftir því við forstjóra HMS að nú myndi stofnunin beita sínum lögmætlu heimildum og krefja öll sjókvíaeldisfyrirtæki sem eru ekki með byggingarleyfi (á við um allt sjókvíeldi í landinu eitt) um dagsektir enda eru þetta augljósar óleyfisframkvæmdir. Vitið þið hvað ég held að þessi stjórnvöld muni gera við þessa mjög svo lögmætu kröfu mína?
Ekkert. Það er svarið.
Og það hefur verið svarið svo árum skiptir eins og lesa má í svartri úttekt Ríkisendurskoðunar um stjórnsýslu í sjókvíaeldi frá 2023. Yfirvöldin okkar eru of léleg til að geta staðið í lappirnar gagnvart þessum fjársterku og yfirgengilega freku einkaaðilum. Það er sannleikurinn.
Í lögum um fiskeldi segir að Matvælastofnun hafi fjórar vikur til að taka ákvörðun um útgáfu rekstrarleyfis eftir að frestur til athugasemda við tillögu hefur runnið út. Það kom mörgum á óvart þegar Matvælastofnun auglýsti tillögu að rekstrarleyfi í sjókvíaeldi í Seyðisfirði aðeins 10 dögum fyrir jólin í fyrra. Enn var svo mörgum spurningum ósvarað og mikið af öryggisþáttum (til dæmis ofanflóðamöt og áhættu af slysasleppingum) sem ekki hafði verið gætt að. Frestur til andmæla var gefin til 20. janúar og í þetta sinn barst algjör metfjöldi af umsögnum. Langar og ítarlegar frá okkur, en einnig alls kyns alvarlegar athugasemdir frá öryggisstofnunum á borð við Veðurstofu, Landhelgisgæslu og Skipulagsstofnun.
Samkvæmt lögum um fiskeldi er engin undanþága heimil frá þessum fjögurra vikna fresti sem ég nefndi sem þýðir að síðasta tækifæri Matvælastofnunar til að taka ákvörðun um annað hvort útgáfu eða synjun á rekstrarleyfinu var 17. febrúar. Nú um 40 vikum síðar hefur þessi ákvörðun enn ekki verið tekin, væntanlega vegna þess að það virðist innbyggð þrá í allri stjórnsýslunni að finna leiðir til að veita þessi leyfi þrátt fyrir annmarka, sem oftast eru verulegir. Þetta segi ég af reynslu og reynist fólki sem þarna starfar erfitt að meðtaka þennan gildisdóm skal ég glöð spjalla við hvert og eitt þeirra í símann og útskýra nákvæmlega í hverju þetta felst, númerið mitt er 8641417.
Eftir að í ljós kom að hið skipulagða eldissvæði var innan eignalands á Seyðisfirði gerðum við formlega kröfu til Matvælastofnunar að hún myndi hætta að brjóta gegn lögbundnum fresti til ákvörðunar og synja um leyfið. Stofnunin hélt nú ekki og sagði í svörum sínum að þessi dráttur væri ekki henni að kenna og hún hefði tilkynnt Kaldvík sem er leyfisumsækjandi um tafir.
Þessari afstöðu vildum við ekki una og kærðum hana til Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Í vikunni fékk ég að sjá umsögn Matvælastofnunar við kæru okkar sem var fyrirsjáanlega fyrst og fremst að krefjast þess að mínir umbjóðendur hefðu ekki „lögvarða hagsmuni“ af úrlausn á þessari kæru og mættu þar af leiðandi ekki fá niðurstöðu í málið. Það sama var upp á teningum í umsögn Kaldvíkur. Þetta gerist í hvert einasta sinn sem við kærum, reynt er að koma í veg fyrir efnislega niðurstöðu af hálfu stjórnvaldsins sem kvartað er undan. Það er að mínu mati óboðlegt en svona er þetta.
En hér kemur það versta. Nýjasta múvið í þessum harmafarsa er sem sagt það að Matvælastofnun eyddi um 2 blaðsíðum af 5 í sinni umsögn að reyna að færa rök fyrir því að mín samskipti við stofnunina hefðu verið „án umboðs“. Með öðrum orðum að ég væri ekki að vinna fyrir félagið og fólkið sem ég sagðist vinna fyrir. Þetta er svo stórkostlega stórsturlað að ég eiginlega elska það! Þarna lágu fyrir hundruðir tölvupósta á milli mín og stofnunarinnar sem höfðu alla stjórnarmeðlimi VÁ! yfirleitt í cc. Eða að póstarnir komu beint frá stjórnarmönnunum og vísuðu í mig sem lögmann félagsins. Svo voru póstar þar sem starfsmenn MAST vísuðu til mín sem lögmanns félagsins og töluðu um „umbjóðendur þína“. Þarna voru að sjálfsögðu einnig póstar þar sem ég sendi undirrituð og vottuð umboð landeiganda til stofnunarinnar eftir því sem þau bárust. Mér hafa í gegnum tíðina verið afhent gögn frá stofnuninni, afhent andmæli og kærur – auk þess sem ég hef sem lögmaður svokallað stöðuumboð og svo mætti áfram telja.
Mér leið því örlítið eins og Georgi Bjarnfreðasyni þegar ég þurfti að stöðva önnur mikilvæg verkefni til að setjast niður og útskýra fyrir úrskurðanefnd að vissulega hefði ég öll umboð og að ef Matvælastofnun hefði talið að umboð skorti hefði hún að sjálfsögðu átt að kalla eftir þeim. Það var í raun átak að grípa ekki til hvassra lýsingarorða í þessum blessaða texta, en mér tókst það nokkurn veginn. Gat þó ekki varist því að hugsa hvort sá löglærði starfsmaður MAST sem skrifaðu undir þessa umsögn væri viljandi að búa til ástæðu til sóunar á tíma og kostnaði fyrir lítilmagnann sem er að berjast fyrir rétti náttúru og heimamanna á móti fjársterku félagi með norska bakhjarla?
Í öllu falli fannst mér þetta óskiljanlegt og ætla hér með að fá að skila þessari skömm til síns heima með þessu „litla“ ranti út á öldur alnetsins.Að lokum segi ég þetta: Seyðisfirði verður EKKI fórnað á þessu slímuga græðgisaltari sem sjókvíaeldi við Ísland er. Við sjáum endalausar sannanir hrannast upp fyrir því að þessi iðnaður leggur náttúru og vistkefi í rúst og nú er komið nóg. Seyðisfjörður er seinasta vígið þar sem ætlunin er að brjóta undir sig ný svæði til að starfrækja þessa mengunarmaskínu og það skal ALDREI verða!
Aldrei!