Ólafur Sigurgeirsson, lektor í fiskeldi við Háskólann á Hólum, hóf í vikunni umræður hér á Facebook um erfðablöndun villtra íslenskra laxastofna með því að vísa til skýrslu sem byggð er á erfðarannsóknum Matís á löxum í Laxá í Aðaldal. Birting skýrslunnar var dregin til baka 2024 vegna efasemda um aðferðarfræðina sem stuðst var við en hefur nú verið birt að nýju eftir innlegg Ólafs.
Ástand villtu laxastofna landsins er eitt af grundvallarmálum í baráttunni fyrir lífríki Íslands. Það ber að þakka Ólafi fyrir að hreyfa við þessu máli. Það fer beint í kjarnann á umræðunni um af hverju sjókvíaeldi á norskum eldislaxi er svo skaðlegt íslenska laxinum.
Þetta er til dæmis kafli úr Landsáætlun Erfðanefndar landbúnaðarins:
„Villtum stofnum laxa og laxfiska stafar ógn af eldi laxa í sjókvíum. Helstu áhrifin eru vegna mögnunar og útbreiðslu laxalúsar og erfðablöndunar við villta stofna og jafnvel sjúkdóma. Á Íslandi er notaður eldisstofn af framandi uppruna (norskur) í sjókvíaeldi. Vegna þeirrar áhættu sem því fylgir hefur erfðanefnd landbúnaðarins lagst gegn notkun hans. Í Noregi má aðeins ala eldislax af innlendum uppruna í sjókvíum en þó eru strokulaxar úr eldi taldir ein helsta ógn við villta 52 stofna þar í landi.
Erfðablöndun hefur mælst í flestum laxastofnum í Noregi sem rannsakaðir hafa verið. Erfðablöndun getur brotið upp náttúrulega aðlögun, breytt erfðasamsetningu (gert þá líkari eldislöxum) og valdið erfðafræðilegri einsleitni laxastofna. Áhrifin geta komið fram í hnignun stofna, breyttri lífssögu, minni getu til að bregðast við loftslagsbreytingum og minni líffræðilegri fjölbreytni. Stofnar geta minnkað sem og veiði.“
Ólafur hefur hingað til verið einn harðasti stuðningsmaður sjókvíaeldisiðnaðarins hér á landi og hefur reglulega tekið þátt í umræðum í athugasemdakerfi þessarar síðu. Af því tilefni langar okkur að taka upp þráðinn og beina þessum spurningum til Ólafs um skýrslu MATÍS og afstöðu hans:
1) Hafa fleiri ár með laxi hér á landi verið rannsakaðar með þessum hætti?
2) Hefur þú áhyggjur af erfðablöndun milli villtra íslenskra laxastofna?
3) Hefur þú áhyggjur af erfðablöndun norska eldisstofnsins við villta íslenska laxastofna?
4) Af hverju telur þú að norsk stjórnvöld banni notkun eldisstofns af öðrum uppruna en norskum í sjókvíeldi við Noreg?
Myndin sýnir norska froskkafara sem fengnir voru til landsins haustið 2023 til að leita að eldislöxum sem sluppu úr sjókví arctic Fish.
Þetta er afstaða Norðmanna:
“Norway’s wild salmon are already exposed to the negative effects of escapee Norwegian farmed salmon. The mixing of foreign genes will reinforce this negative effect,” stated Climate and Environment Minister, Ola Elvestuen.
The aim of bringing Scottish salmon into Norway would be to build up new breeding lines in the Nordic country for farmed fish. Elevestuen confirmed as much: “There’s a need for new blood lines in Norwegian aquaculture, but these must be based on Norwegian wild salmon genes.”
The Ministry pointed to Norwegian research which asserts that escaped farmed salmon partly Scottish in origin “increases the probability of negative effects on the Norwegian wild salmon population”.
Sjá umfjöllun fagmiðsins Salmon Business: