Í dag birtist all sérstök aðsend grein á Vísi frá fiskifræðingi sem starfar fyrir Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS). Í greininni er ákall um að „vísindaleg nálgun“ og rannsóknir eigi að vera undirstaðan í umgjörðinni um sjókvíaeldi á laxi á Íslandi.
Við hjá Íslenska náttúruverndarsjóðnum erum sammála fiskifræðing SFS um mikilvægi þessarar aðferðarfræði en svo skilja leiðir milli okkar.
Ástæðan fyrir því er einföld. Fiskifræðingur SFS skautar alfarið fram hjá því í grein sinni að í sjókvíaeldi á laxi við Ísland er notaður norskur eldisstofn og að engar rannsóknir eru til á áhrifum hans á villta íslenska laxastofna.
Vísindin eru ekki til um þetta efni. Að nota rannsóknir á áhrifum norsks eldislax á norska villta laxastofna eru einfaldlega ekki sérlega góð vísindaleg vinnubrögð.
Af þeim sökum hafa sérfræðingar um málefnið ítrekað hvatt til þess að sérstakrar varúðar sé gætt við notkun þessa norska eldisstofns í sjókvíum hér við land.
Í mars 2020 skipaði þáverandi sjávarútvegsráðherra sérstaka sérfræðinganefnd til að rýna aðferðafræðina sem Hafrannsóknastofnun notar við mat á burðarþoli og við gerð áhættumats. Nefndin skilaði niðurstöðu síðar sama ár. Gunnar Stefánsson prófessor í tölfræði við Háskóla Íslands var formaður hennar en auk hans voru í nefndinni Kevin Glover, forsvarsmaður stofnerfðafræðihóps norsku hafrannsóknastofnunarinnar og dósent við Háskólann í Bergen og Bruce McAdam sem kennir vistfræðilega líkanagerð við fiskeldisstofnun Háskólans í Stirling í Skotlandi.
Nefndin víkur í skýrslu sinni ítrekað að þeim upplýsingum sem fiskifræðingur SFS kýs að sniðganga, að hér er notaður norskur eldisstofn í sjókvíaeldi á laxi.
Nefndin bendir meðal annars á að huga þurfi „vandlega að 04%, 4-10% og >10% viðmiðunarmörkunum, sem fengin eru frá Noregi, í ljósi þess að eldislax sem alinn er á Íslandi er norskur að uppruna og þess vegna hugsanlega meiri ógn við innlenda stofna eftir innblöndun.“
Og að:
„Gildin benda einnig til þess að hin völdu markgildi gætu verið, eða ættu e.t.v. að vera, jafnvel varfærnislegri, þar sem laxastofninn sem notaður er á Íslandi er af norskum uppruna og er þar með frábrugðinn, bæði vegna eldisáhrifanna og þróunarsögu. Nefndin leggur til að Hafrannsóknastofnun íhugi þetta atriði gaumgæfilega í framtíðarútgáfum líkansins.“
Ólíkt fiskifræðingi SFS eru sérfræðingar okkar eigin Hafrannsóknastofnunar auðvitað vel meðvitaðir um hættuna af norska eldisstofninum. Í drögum að áhættumati erfðablöndunar, sem Hafrannsóknastofnun lagði fram haustið 2023, kemur þetta til dæmis fram:
„Þó þarf að taka tillit til þess að náttúrulegir íslenskir laxastofnar og norski eldisstofninn (hinn svokallaði SAGA stofn) sem notaður er hérlendis, eru fjarskyldari hvor öðrum en náttúrulegir stofnar í Noregi eru við norska eldisstofna. Því þarf að gæta varúðar við ákvörðun marka. Því eru mörk ágengni hvers árs sett við 4% en meðaltalságengni 4 ára fari ekki yfir 2%.“
Það er staðreynd að engar vísindarannsóknir eru til um áhrif þessa fjarskylda norska SAGA eldisstofns á villta laxastofna.
Ef SFS vill að byggt verði á vísindarannsóknum hefði auðvitað fyrst átt að framkvæma slíkar rannsóknir áður en stórfelldu sjókvíaeldi var hleypt ofan í firði landsins.
Íslensk stjórnvöld ákváðu að sleppa slíkri nálgun alfarið og opnuðu þess í stað á óbeislaða tilraunamennsku af tröllauknum iðnaðarskala í náttúrunni sjálfri.
Það er ekki of seint að vinda ofan af þessu fúski en til þess að svo verði þarf allt aðra lagaumgjörð um þennan iðnað en er að finna í frumvarpsdrögum atvinnuvegaráðherra um lagareldi.
Myndin sýnir norska froskkafara með norska eldislaxa sem þeir fjarlægðu úr einum hyl Hrútafjarðarár hausti 2023. Þeir höfðu sloppið ásamt mörg þúsund öðrum úr sjókví Arctic Fish í Patreksfirði.