Ákvarðanir tveggja íslenskra útgerðarfélaga um að fjárfesta í sjókvíeldi hafa reynst þeim með afar dýrkeyptar. Samanlagt óinnleyst tap Ísfélagsins og Síldarvinnslunnar af þessum fjárfestingum, annars vegar í Kaldvík og hins vegar í Arctic Fish, nemur nú 15,5 milljörðum króna.
Þessi tala 15,5 þúsund milljón krónur, er mismunurinn á bókfærðu virði og markaðsvirði eignarhluta félaganna í sjókvíaeldisfyrirtækjunum í árslok 2025. Þetta kemur fram í nýbirtum ársreikningum þeirra.
Til að átta sig betur á þessari gríðarháu tölu þá er hún ígildi þess að 42,5 milljón krónur hafi gufað upp hvern einasta dag ársins í fyrra.
Stjórnarformaður Síldarvinnslunnar kvartaði á dögunum undan gjaldtöku stjórnvalda á fiskeldi í sjó og sagði hana margfalt hærri en í Noregi.
Mögulega hefði verið gæfulegra að líta í eigin barm og hugleiða hversu gáfuleg fjárfesting Síldarvinnslunnar í Arctic Fish hefur reynst félaginu, en Síldarvinnslan á 10,2 milljarða af þessu óbókfærða tapi.
Hitt hefði svo örugglega verið heiðarlegra að nefna að skattheimta norskra stjórnvalda af sjókvíaeldi hefur aðeins reynst vera brot af því sem þau gerðu ráð fyrir þegar nýjar aðferðir við skattlagninguna voru teknar upp fyrir örfáum árum.
Ástæðan er einbeittur vilji fyrirtækjanna til að koma sér undan því að greiða skatt.
Norskir fjölmiðlar fjölluðu um þá þróun með þessum hætti fyrir örfáum vikum:
Finn Kinserdal hjá norska hagfræðiskólanum segir að fljótlega eftir að laxaskatturinn hafi verið kynntur hafi fjöldi skattasérfræðinga í þjónustu stóru eldisfyrirtækjanna kannað leiðir til að minnka áhrifin. Meðal annars hafi fyrirtækjum verið skipt upp þannig að þau fyrirtækjanna sem greiða eigi skattinn séu látin skila minni hagnaði. Þau gætu líka hafa aðlagað verðið því eldisfyrirtækin selja lax til sinna eigin fyrirtækja sem síðan selja fiskinn áfram, Stjórnvöld einfaldlega vanmátu aðlögunarhæfni stóru fyrirtækjanna.
Þetta kom fram í viðtali Kinserdal við norska ríkissjónvarpið.
Skattasniðganga er með öðrum orðum hluti af viðskiptamódeli sjókvíaeldisfyrirtækjanna.
Þetta er sérstaklega athygisvert fyrir okkur hér á landi í því samhengi að atvinnuvegaráðherra Íslands hefur í frumvarpi sínum um lagareldi látið undan þrýstingi sjókvíaeldisfyrirtækjanna um að afkomutengja greiðslur þeirra fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar.
Efist einhver um hvernig mun fara um þær greiðslur þarf ekki annað en að horfa til Noregs. Fyrirtækin fundu sér samstundis leið fram hjá skattheimtunni.
Burtséð frá þessu öllu er illskiljanlegt að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafi tekið ákvörðun um að fjárfesta í sjókvíaeldi. Íslenskur sjávarútvegur hvílir á heilbrigði hafsins og sjálfbærri nýtingu villtra nytjastofna. Sjókvíaeldi á laxi er á hinum endanum. Mengar og eyðileggur firði þar sem eru meðal annars mikilvægustu uppeldisstöðvar villtra nytjastofna.
Í kynningu Ísfélagsins frá því í gær kemur þetta fram: „Samkvæmt kynningu stjórnar og stjórnenda Kaldvikur hefur rekstur félagsins ekki gengið sem skyldi á síðustu misserum og var tapið 48 m.€ í fyrra.“ Það gerir tap upp á 7 milljarða og 122 milljón króna, sem er 19,5 milljónir hvern einasta dag ársins.
Fyrirtækið þurfti aukið fé frá eigendum sínum í fyrrasumar því staðan var orðin þannig að hún braut í bága við lánaskilmála félagsins. Sú innspýting dugði fram í desember þegar félagið gaf út tilkynningu um að fjárhagsstaðan væri orðin svo slæm að lánaskilmálar þess væru aftur brostnir og leitað væri samninga við lánadrottna.