Kemísk mengun, örplast, þungmálmar, lyf og eiturefni, frá sjókvíaeldi er gríðarlega mikil en stjórnmálamenn handgengir þessum iðnaði gengu þannig frá löggjöfinni um fiskeldi að erfitt er að taka á þessari stórskaðlegu hlið iðnaðarins.
Í skýrslunni sem Vá segir hér frá er meðal annars talað um efnið tralopyril sem sjókvíaeldisfyrirtækin hér hafa reynt að fá samþykkt sem ásætuvarnir til að bera á netapokana þar sem eldislaxinn er geymdur. Efnið er baneitrað og drepur gróður og sjávarlífverur sem reyna að festa sig við netin.
Fyrirtækin hér hafa í vaxandi mæli fengið heimild til að nota ásætuvarnir á netin sem innihalda koparoxíð og hefur sömu virkni. Einsog nafnið gefur til kynna inniheldur þetta efni kopar, sem er þungmálmur og hefur þau afleitu hliðaráhrif að brotna ekki niður í náttúrunni heldur safnast upp með afar slæmum áhrifum fyrir villt lífríki hafsins.
Norskar rannsóknir hafa sýnt að stór hluti ásætuvarna losnar af netapokunum á líftíma þeirra í sjó, fellur til botns og hleðst þar upp í setlögum í stórum radíus umhverfs sjókvíaeldissvæðin.
Nú er eðlilegt að spyrja af hverju þetta fær að viðgangast? Það er vegna þess að árið 2014 sáu stjórnmálamenn á vegum sjókvíaeldisfyrirtækjanna til þess að sett var inn ákvæði um svokallað burðarþolsmat í lög um fiskeldi, og tóku um leið úr sambandi lög um varnir gegn mengun hafs og stranda, sem allur annar atvinnurekstur í landinu þarf að fara eftir.
Stjórnmálamennirnir sem komu þessu ákvæði í löng gengu meira að segja svo langt að láta burðarþolsmatið, sem er skrautyrði yfir hversu mikla mengun firðirnir eiga að þola, aðeins ná yfir það sem þeir kölluðu „lífrænt álag“. Með öðrum orðum fiskaskít og fóðurleifar, en slepptu að hafa með í matinu alla hina gríðarlegu kemísk mengun sem fylgir sjókvíaeldi á laxi: örplast, þungmálmar, lyf og önnur eiturefni.
Auðvitað á að leiðrétta þessa spillingu í komandi uppfærðri löggjöf um lagareldi, sem ríkisstjórnin hefur boðað að verði lögð fram á vorþingi.
Fella þarf burt sérákvæði um burðarþolsmat og láta sjókvíaeldisfyrirtækin uppfylla lög um varnir gegn mengun hafs og stranda eins og önnnur fyrirtæki þurfa að gera, þar á meðal laxeldisfyrirtæki á landi.
Ný skýrsla frá NIVA – Norsk institutt for vannforskning (helstu og virtustu vatna- og umhverfisrannsóknarstofnun Noregs) – sýnir svart á hvítu að efni sem notuð eru í fiskeldi eru að skilja eftir sig verulega mengun í sjónum.
Hér eru stærstu punktarnir úr skýrslunni:
🔹 Netþvottastöðvar (þar sem eldinet eru þvegin og endurhúðuð) eru stærstu mengunaruppspretturnar.
Þar mældust ákveðin antifouling-efni í allt að 120.000-földum skaðamörkum.
🔹 Efni eins og tralopyril, kopar og sink safnast upp í botnseti og hafa áhrif á botndýr.
Nálægt stöðvunum fundust nánast engin botndýr — sem er skýr vísbending um mengunaráhrif.
🔹 Mengunin dvínar ekki hratt.
Sum efni, þar á meðal afflúsunarlyf, fundust í umhverfinu mörgum árum eftir að þau voru síðast notuð.
🔹 Efni dreifast líka frá kvíum, þó í minni styrk en frá netþvottastöðvum. Þau fundust hundruðum metra frá eldi.
🔹 Sterk tengsl fundust milli tralopyrils og TFA (PFAS-efni), sem eru mjög viðvarandi í náttúrunni.
Hvað þýðir þetta fyrir okkur?
Það er ljóst að:
eldistengdar þrifa- og meðhöndlunarstöðvar á landi geta mengað hafið verulega,
sum efni eru mjög þrautseig og safnast upp í vistkerfum,
og nauðsynlegt er að endurskoða starfshætti, eftirlit og leyfisveitingar.
Þetta eru mikilvægar upplýsingar fyrir samfélög sem búa við fiskeldi — og fyrir stjórnvöld sem bera ábyrgð á reglusetningu og umhverfisvernd.
skýrslan er aðgengileg hér: https://www.miljodirektoratet.no/…/screening-programme…/