Við viljum vekja sérstaka athygli á þessum kafla úr niðurstöðu Landsréttar:
„… þegar ekki fara saman hagsmunir þeirra sem stunda fiskeldi og hinna sem veiðiréttar njóta samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði hefur löggjafinn metið það svo að hagsmunir fiskeldisins skuli víkja.“
Þetta eru stór tímamót í baráttunni gegn sjókvíaeldi á laxi í opnum sjókvíum. Í fyrsta skipti mun mál sem varðar lögmæti útgáfu leyfa fá efnislega meðferð frammi fyrir dómstólum.
„Við teljum þessa leyfisútgáfu vera ákveðna vísbendingu um hvernig opinberar stofnanir hafa haldið á öðrum leyfum í sjókvíaeldi. Þetta hefur verið hálfgert, að okkar mati, nánast færiband þar sem er bara stimplað og fjölmörg lög í raun og veru brotin við útgáfu leyfa,“ segir Jón Kaldal, talsmaður Íslenska náttúruverndarsjóðsins í frétt RÚV.
Veiðifélög Hrútafjarðarár og Blöndu hafa höfðað mál gegn atvinnuvegaráðherra, Matvælastofnun og Arctic Sea Farm vegna sjókvíaeldis á Vestfjörðum. Þau krefjast þess að rekstrarleyfi Arctic Sea Farm fyrir sjókvíaeldi í Patreksfirði og Tálknafirði verði fellt úr gildi.
Útgáfa leyfanna feli í sér brot á lögum um stjórn vatnamála, lögum um umhverfismat, mannvirkjalögum og fiskeldislögum. Þá hafi formaður Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála ekki verið hæfur til að fjalla um málið vegna setu í svæðisráði strandsvæðisskipulags Vestfjarða.
„Við teljum að þessi útgáfa leyfisins sé í mörgum atriðum byggð á röngum forsendum og að ekki sé farið að lögum,“ segir Jón Kaldal, talsmaður Íslenska náttúruverndarsjóðsins.
Hann telur málið marka tímamót því hingað til hafi útgáfa slíkra leyfa ekki fengið efnislega meðferð fyrir dómstólum. Hingað til hafi öllum málum verið vísað frá á grundvelli þess að veiðifélögin hefðu ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þeirra.
Nú hefur Landsréttur hins vegar úrskurðað hið gagnstæða. Máli veiðifélaganna var áður vísað frá í héraði á grundvelli þess að félögin hefðu ekki lögvarða hagsmuni og að röngum aðila hefði verið stefnt til fyrirsvars fyrir íslenska ríkið. Þá beindist málsóknin meðal annars að forstjóra Matvælastofnunar.
Landsréttur staðfesti hluta úrskurðarins en sagði hins vegar að veiðifélögin hefðu lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Því hefur það verið höfðað aftur en beinist nú að atvinnuvegaráðherra og Matvælastofnun fyrir hönd ríkisins.
…Rekstrarleyfið sem deilt er um var gefið út í mars 2024 og gildir til ársins 2040. Það snýr að 7.800 tonna laxeldi í sjókvíum í Patreksfirði og Tálknafirði.
…
Jón segir stjórnvöld þurfa að taka málaflokkinn fastari tökum.
„Mér finnst að sjókvíaeldisfyrirtæki ættu að vera skyldug af ríkinu til að taka til í sínum rekstri. Þau ráða ekki við núverandi umfang, þau missa fisk frá sér í miklum mæli, dýravelferðarmálin eru í skelfilegum málum.“
Fyrirhugað frumvarp atvinnuvegaráðherra um lagareldi sé tækifæri til að breyta umgjörðinni til hins betra.