Sjókvíaeldi á laxi er uppspretta gríðarlegrar örplastsmengunar á Vestfjörðum og Austfjörðum.
Svo til allur búnaður í þessum skaðlega iðnaði er úr plastefnum. Flothringirnir sem netin hanga á, sjálfir netapokarnir og margir kílómetrar af fóðurrörum sem kvíslast um sjókvíaeldissvæðin.
Hörðum fóðurkögglum er blásið um plaströrin og áhrifin eru svipuð og af sandblæstri. Rörin eyðast svo hratt upp að það þarf að skipta þeim út á um það bil átján mánaða fresti.
Eldislaxarnir eru þannig bókstaflega fóðraðir með örplasti sem auðvitað berst að stærstu leyti í hafið.
Í drögum atvinnuvegaráðherra að nýjum lögum um lagareldi er hvergi tekið á þessum augljóslega vanda. Er það lýsandi fyrir þá sérhagsmunagæslu fyrir norsku kauphallarfyrirtækin sem eru gegnumgangandi í lögunum á kostnað umhverfisins, villta lífríkisins og verðmæta bændafjölskyldna um allt land.
Í umfjöllun Heimildarinnar segir meðal annars:
„Ég bjóst við því að miðað við önnur svæði í Evrópu – þar sem við erum á eyju og mjög berskjölduð – myndi örplastmengunin ekki ná til svæða hér í eins miklu mæli. En greinilega gerir hún það,“ segir Belén Garcia Ovide doktorsnemi við Háskóla Íslands við Heimildina. Ný rannsókn hennar sýnir að mengun af völdum örplasts er mun meiri við hafsvæði Íslands en áður var talið.
Bélen hefur ásamt teymi frá Rannsóknarsetri HÍ á Húsavík unnið verkefni um heilsu vistkerfa sjávar og áhrif mengunar á lífverur, þar á meðal hvali, sem er lykiltegund í fæðukeðju hafsins. Samhliða er hópurinn að safna gögnum um magn og dreifingu örplasts á yfirborði sjávar. Er kortlagningin sem hópurinn stendur að sú fyrsta sem gerð er á íslenskum hafsvæðum.
…
Ástæður þess að örplastið er að finna á norðlægum slóðum við Ísland segir Belén að sé meðal annars vegna hafstrauma. Hún segir einnig að á fæðuríkum svæðum sé mesta styrk plasts að finna. „Vegna þess að næringarefnin eru þar. Öll framleiðnin kemur hingað, aðallega vegna hafstrauma og hafdynamíkur.“ Hún segir straumana bera fæðu eins og svif en einnig örplast.„Þetta er kannski ástæðan fyrir því að við finnum mesta magnið hér,“ segir hún. „Frjósömustu svæðin eru líka þau sem eru útsettust.“
Hún segir ekki hægt að segja til um hver sé upphafsstaður þess örplasts sem má finna við Ísland en að mest af því sé til komið vegna veiðarfæra. „Í grundvallaratriðum var algengasta tegundin þræðir úr veiðarfærum.“
„Sumt af þessu [örplasti] er örugglega frá Íslandi því við þekkjum veiðarfærin og sjómenn og fólk á Íslandi þekkir þessar tegundir af veiðarfærum, en annað kannski ekki,“ segir hún. Þá séu þræðirnir yfirleitt úr gömlum línum og netum.
…
Belén segir mikilvægt að vernda hafið við Ísland til að sporna við vandanum. „Þetta er málefni sem ég held að Ísland sé frekar á eftir áætlun með,“ segir hún en alþjóðlegt markmið samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um líffræðilegan fjölbreytileika, er að vernda þrjátíu prósent af hafinu fyrir árið 2030. Tekist hefur að vernda tæp tvö prósent á Íslandi hingað til.
„Við erum mjög sein en það er samt mikill þrýstingur til staðar. Ég held að nú sé loksins verið að beina athygli að verndun hafsvæða,“ lýsir Belén sem telur kerfisbreytingu þurfa að verða og að slíkt sé á herðum stjórnvalda.
„Ég held að nú sé loksins verið að beina athygli að verndun hafsvæða“
Hún nefnir að samtökin Mission Blue, sem eru undir handleiðslu haffræðingsins Sylviu Earle, hafi gert hafsvæðið við Norðurland eystra að svokölluðu vonarsvæði. Er það vegna líffræðilegs fjölbreytileika hafsvæðisins og einstakra vistkerfum sem þar búa. ,,,