„Stærstu ógnir við villta laxastofna eru sjókvíaeldi á laxi og loftslagsbreytingar“. Þetta kemur fram í nýrri ársskýrslu hinnar virtu norsku Vísindanefndarinnar um vernd og nýtingu villtra laxastofna. Nefndin er óháð fjórtán manna vísindanefnd sem skipuð er af norsku Umhverfisstofnuninni (Miljødirektoratet) og hefur skilað ársskýrslum um stöðu villtra laxa- og sjóbirtingsstofna í Noregi undanfarin 22 ár.
Í skýrslunni kemur fram að meðaltal göngulax í norskar ár hefur aldrei í sögunni mælst lægra á fimm ára tímabili en frá 2021 til 2025. Samdrátturinn er 59 prósent sé miðað við árin 1983 til 1987.
Laxalús er áfram metin sem langstærsta ógnin við bæði villtan lax og sjóbirting. Útbreiðsla og magn lúsasmits í kringum eldissvæðin er langt yfir náttúrulegum mörkum og veldur miklum dauða meðal sjógönguseiða.
Mesta hnignunin er við Mið- og Vestur-Noreg þar sem vill svo til að sjókvíaeldið er mest. Þar mælist yfir 30 prósent seiðadauði á sumum svæðum. Vísindanefndin bendir á að sjóbirtingur er sérstaklega berskjaldaður þar sem hann dvelur lengur í strandsjó en villti laxinn.
Sleppilaxar úr sjókvíum valda nefndinni áfram miklum áhyggjum vegna erfðablöndunar við villta stofna. Erfðabreytingar vegna blöndunar við eldislax hafa þegar verið staðfestar eða vísbendingar um þær fundist í 160 villtum laxastofnum í Noregi. Nefndin vísar í nýjustu rannsóknir (2026) sem sýna að þessi erfðablöndun breytir lífshlaupi villta laxins, það er hvenær hann gengur úr sjó, stærð og aldri við kynþroska, og dregur úr lifun hans í náttúrunni.
Sjúkdómar og sýkingar sem grassera í eldiskvíum vegna mikils þéttleika berast í villta fiska, þar á meðal blóðþorri (ILA), brisveiki (PD) og nýrnaveiki (BKD). Norska Vísindanefndin telur mikla hættu á að þessi ógn sé vanmetin vegna skorts á rannsóknum á áhrifum á villta stofna.
„Engar framfarir hafa orðið varðandi neinar þeirra ógna af mannavöldum sem steðja að laxinum frá því síðasta mat fór fram,“ er dómur nefndarinnar.
Með öðrum orðum, áfram hnignar villtum laxi og sjóbrtingi við Noreg vegna umfangs sjókvíaeldis á laxi við landið.
Hér erum við svo með stjórnmálafólk sem vill greiða för sjókvíaeldisiðnaðarins í fjörðum landsins og harðneitar að læra af dýrkeyptum mistökum Norðmanna.
Hlekkur er á skýrslu nefndarinnar.