Við hjá Íslenska náttúruverndarsjóðnum höfum verið að skrifast á við forstjóra Arnarlax í Viðskiptablaðinu undanfarnar vikur. Hér er nýjasta innleggið.
Umfjöllunarefnið er sjálfbærni því þrátt fyrir að Áfrýjunarnefnd neytendamála hafi staðfest ákvörðun Neytendastofu um að banna Arnarlaxi að fullyrða að laxeldi félagsins sé sjálfbært í markaðsefni sínu og að nota orð- og myndmerkingar sem vísa til þess að lax frá Arnarlaxi sé sjálfbær, heldur forstjórinn áfram að villa um fyrir fólki og halda því fram að til sé sjálfbær sjókvíaeldislax. Það er rangt. Sjókvíaeldi fellur á öllum sjálfbærniprófum.
Greinin birtist í Viðskiptablaðinu:
Forstjóri Arnarlax hefur nú í tvígang fengið birtar greinar hér í blaðinu þar sem hann heldur því fram að til sé sjálfbær eldislax og sjálfbært laxeldi. Þetta gerir hann þrátt fyrir að Áfrýjunarnefnd neytendamála hafi í fyrra staðfest ákvörðun Neytendastofu um að banna Arnarlaxi að fullyrða að laxeldi félagsins sé sjálfbært í markaðsefni sínu og að nota orð- og myndmerkingar sem vísa til þess að lax frá Arnarlaxi sé sjálfbær. Komst áfrýjunarnefndin að þessari niðurstöðu þegar Arnarlax reyndi að fá ákvörðun Neytendastofu hnekkt.
Skaðar náttúruna
Ekki þarf djúpan skilning á því hvað felst í hugtakinu sjálfbærni til að skilja að verksmiðjubúskapur á eldislaxi, þar sem margfalt meira þarf af próteini og næringarefnum í fóður en fæst við lok framleiðslulotunnar, getur aldrei orðið sjálfbær.Til að framleiða eina máltíð af eldislaxi þarf prótein úr villtum fiski, soja og önnur næringarefni, sem myndu duga að lágmarki í þrjár til fjórar máltíðir fyrir fólk. Í hverri framleiðslulotu er því tekið að minnsta kosti þrefalt eða fjórfalt meira af höfuðstól náttúrunnar en framleiðslan sjálf gefur af sér.
Við þessa óskynsamlegu nýtingu næringarefna bætist svo að Arnarlax og önnur sjókvíaeldisfyrirtæki losa allt skólp frá starfsemi sinni beint í sjóinn. Og það er ekki huggulegur kokteill: fiskaskítur, fóðurleifar, þungmálmar, örplast, skordýraeitur og lyf. Með þessum hætti fá þau að láta umhverfið og lífríkið axla reikninginn – niðurgreiða starfsemina – sem engri annarri atvinnugrein er heimilt að gera, hvorki á sjó né á landi.
Skaðar hagsmuni annarra
Sjálfbærnihugtakið var ekki sett fram sem afmarkað náttúruverndartæki á sínum tíma. Náttúran er ein af þremur meginstoðum sjálfbærrar þróunar. Hinar tvær eru samfélag og efnahagur. Hugtakið var útskýrt svona í tæplega 40 ára gamalli tímamótaskýrslu Sameinuðu þjóðanna „þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til þess að mæta þörfum sínum.“Sjókvíaeldi á laxi fellur líka á þessu prófi. Í Noregi hefur á undanförnum árum þurft að stöðva stangveiði á laxi þar sem villtum norskum laxi hefur fækkað um tvo þriðju vegna samanlagðra áhrifa sjókvíaeldis og áhrifa loftslagsbreytinga á heimkynni laxins í hafinu.
Gríðarlegt magn laxalúsar sem berst úr sjókvíunum ásamt öðrum sníkjudýrum og sjúkdómum og erfðablöndun við sleppilax hefur haft hrikaleg áhrif á norska villta laxinn.
Umfang sjókvíaeldis hér við land er um það bil 30 árum á eftir því norska en við erum þegar farin að sjá þessi sömu eyðileggjandi öfl hafa áhrif á villta íslenska laxinn.
Ef (vonandi ekki þegar) villti laxinn hverfur úr ánum fer með honum stór hluti tekna um 2.500 landeigenda laxveiðiáa, bænda og fjölskyldna þeirra. Mátum það saman við um 330 ársverk sem eru í sjókvíaeldi. Það er 0,15% af íslenskum vinnumarkaði.
Tækifæri núna
Sjókvíaeldi á laxi er sem sagt afar ósjálfbær aðferð við matvælaframleiðslu á alla kanta, þvert á það sem forstjóri Arnarlax hefur reynt að halda fram hér í Viðskiptablaðinu.Ef forstjórinn hefur raunverulegan áhuga á því að draga úr skaðsemi framleiðslunnar þá er tækifærið núna til að láta verkin tala. Það getur hann gert með því að hætta að berjast gegn nauðsynlegum breytingum á lagarumhverfi iðnaðarins. Þess í stað getur hann stutt við að í frumvarpi til laga um lagareldi, sem Alþingi hefur nú til meðferðar, verði ákvæði sem fela í sér að sjókvíaeldi verði hætt ef þeir sem það stunda geta ekki risið undir þeirri ábyrgð að það skaði ekki umhverfi Íslands, villta laxastofna og sjálfbæra auðlindanýtingu annarra atvinnugreina.
